ศาสตราจารย์เฉลิม นาคีรักษ์ ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ด้านจิตรกรรม เกิดเมื่อวันที่ ๒๑ กันยายน ๒๔๖๐ ที่อำเภอตระการพืชผล จังหวัดอุบลราชธานี บิดาชื่อ นายแดง บิดาของท่านเป็นเสมียน มารดาชื่อ นางค่ำ มารดาทำนา ท่านได้ใช้ชีวิตในสิ่งแวดล้อมชนบทและธรรมชาติ มีความสนใจในการวาดและเขียนภาพตั้งแต่เด็ก ไม่ปรากฏว่าพี่น้องของท่านดำเนินชีวิตอย่างท่าน ส่วนใหญ่แล้วรับราชการหรือไม่ก็ทำนา มีท่านเพียงคนเดียวที่ศึกษาในด้านวิชาศิลปะเป็นศิลปินศาสตราจารย์เฉลิม เริ่มปฏิบัติงานด้านศิลปะอย่างจริงจัง เมื่อเข้าศึกษาที่โรงเรียนเพาะช่าง และได้ปฏิบัติงานอย่างต่อเนื่องตลอดมา ท่านทำงานทั้ง ๒ แบบ คือ แบบสากลซึ่งเป็นแบบสมัยใหม่ และแบบที่ท่านเรียกว่า แบบประเพณีประยุกต์