ในระยะแรกแห่งการเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นพระราชดำริด้านการแพทย์และการสังคมสงเคราะห์เป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากในระยะเวลานั้นกิจการด้านการแพทย์ของไทยยังไม่เจริญก้าวหน้าเท่าที่ควร พระราชกรณียกิจในระยะนี้จึงเป็นการช่วยเหลือบรรเทความเดือดร้อนของราษฎรเฉพาะหน้า ไม่มีลักษณะโครงการพัฒนาเต็มรูปแบบอย่างปัจจุบัน เช่น ปีพ.ศ.๒๔๘๙ ทรงรับที่จะดำรงตำแหน่งพระบรมราชูปถัมภ์สภากาชาดไทย ปีพ.ศ.๒๔๙๓ พระราชทานทรัพย์ส่วนพระองค์จำนวน๕๐๐,๐๐๐ บาท สร้างอาคาร “มหิดลวงศานุสรณ์” ในบริเวณสถานเสาวภาสภากาชาดไทย เพื่อใช้ในกิจการด้านวิทยาศาสตร์และผลิตวัคซีน บี.ซี.จี. แก้ปัญหาผู้ป่วยวัณโรค และทรงริเริ่มสร้างภาพยนตร์ส่วนพระองค์มาจัดฉายเพื่อนำรายได้สร้างตึก วชิราลงกรณ์ของสภากาชาดไทยและอาคาร