สปีชีส์
1.Australopithecus afarensis
ลักษณะสำคัญ มีขนาดใหญ่กว่าชิมแพนซีเล็กน้อย สูง 1-1.5 เมตร (3-5 ฟุต) น้ำหนักตัว 25-50 กิโลกรัมสมองมีขนาดเล็ก ประมาณ 380-450 ลบ.ซม. ช่วงแขนยาวกว่าช่วงขามีการค้นพบฟอสซิลของ A. afarensis ในอัฟริกา มีลักษณะเป็นผู้หญิง ตั้งชื่อว่า “Lucy”ฟอสซิล Australopithecus afarensis ชื่อลูซี “Lucy” ที่พบจำนวน 13 ฟอสซิล ทางตอนเหนือของทะเลทรายในเอธิโอเปียน ปี1974 โดย Donald Johansonฟอสซิลมีอายุมากกว่า 3 ล้านปี โครงกระดูกเป็นลักษณะผู้หญิง เดินตัวตรง
2. Australopithecus africanus
นักมนุษย์วิทยาเชื่อว่า A.africanus วิวัฒนาการมาจาก A.afarensis ขนาดสมองอยู่ระหว่าง 494-600 ลบ.ซม.มีความสูงประมาณ 1.4 เมตร ส่วนหน้ามีลักษณะแบน ฟันหน้า (incisor) มีขนาดเล็กพบฟอสซิลของ A. africanus ในประเทศแทนซาเนียและเอธิโอเปีย มีอายุประมาณ 3 ล้านปี
3. Australopithecus robustus
มีการดำรงชีวิตเมื่อประมาณ 2.3-1.3 ล้านปีมาแล้ว มีลักษณะแตกต่างไปจาก 2 สปีชีส์แรก คือ สมองมีขนาดประมาณ 500-600 ลบ.ซม. มีความสูงประมาณ 1.5 เมตร น้ำหนักตัวประมาณ 45 กิโลกรัมมีหลักฐานพบว่า A. robustus มีการวิวัฒนาการแตกสายออกไป แล้วสูญพันธุ์
4. Australopithecus boisei
นักมนุษย์วิทยามีหลักฐานพบว่า มนุษย์วานร สปีชีส์นี้ วิวัฒนาการแตกสายแยกออกมาจาก A. afarensis สมองมีลักษณะคล้าย A. robustus มี Jaw ขนาดใหญ่ และมีความกว้างของฟันมากกว่ามีการดำรงชีวิตอยู่ทางตะวันออกของทวีปอัฟริกา ในช่วงระหว่าง 2.5-1.2 ล้านปีมาแล้ว
มนุษย์ มี 1 สกุล คือ สกุล Homo ประกอบด้วย 3 สปีชีส์ ได้แก่ Homo habilis, Homo erectus , Homo sapiens
ยังเป็นที่ถกเถียงไม่สิ้นสุดว่า แท้จริงแล้ว "ฮอบบิต" คือมนุษย์ที่มีสปีชีส์เฉพาะหรือเป็นเพียงแค่ "คนแคระ" ธรรมดาเท่านั้น ล่าสุดมีงานวิจัยออกมายืนยันว่า ฟอสซิลของมนุษย์ตัวเล็กซึ่งพบบนเกาะของอินโดนีเซียตั้งแต่ปี 2546 นี้ เป็นฟอสซิลของมนุษย์สปีชีส์ใหม่อย่างแน่นอน"ฮอบบิต" (Hobbit) มนุษย์ตัวเล็กที่สูงเพียงเมตรและหนักราว 30 กิโลกรัมซึ่งมีเครื่องมือล่าสัตว์ขนาดเล็กเหมาะสมกับขนาดตัวนี้ ได้อพยพสู่เกาะอันไกลโพ้นในอินโดนีเซียเมื่อประมาณ 8,000 ปีมาแล้ว แต่เอเอฟพีระบุว่าฟอสซิลของพวกเขามีอายุถึง 18,000 ปี และนับแต่ฟอสซิลของพวกเขาได้รับการค้นพบบนเกาะฟลอเรสของอินโดนีเซียเมื่อปี 2546 แวดวงวิทยาศาสตร์ก็ถกเถียงกันเรื่อยมาถึงการจำแนกสายพันธุ์ของมนุษย์สปีชีส์นี้ผู้เชี่ยวชาญบางคนยืนยันว่า ฮอบบิตสืบเชื้อสายมาจากมนุษย์โฮโมอิเร็คตัส (Homo erectus) และบางกลุ่มก็ว่าวิวัฒนาการไม่น่าจะทำให้เกิดขนาดสมองที่เล็กอย่างที่พวกเขาเป็นได้ ส่วนนักวิทยาศาสตร์หลายคนกล่าวว่า "โฮโมฟลอเรไซเอนซิส" (Homo floresiensis) ซึ่งปัจจุบันเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่าเป็นสปีชีส์ของมนุษย์แคระนั้น แคระแกร็นลงเนื่องจากการคัดสรรโดยธรรมชาติเป็นเวลานับพันปี ผ่านกระบวนการทำให้แคระเนื่องจากการแยกไปอยู่เกาะขณะที่อีกจำนวนหนึ่งแย้งว่าวิวัฒนาการที่ทำให้สมองหดเล็กลงนั้น ไม่สามารถทำให้สมองลดลงไปมีขนาดเท่าสมองชิมแปนซีได้ ซึ่งเป็นขนาดเพียง 1 ใน 3 ของขนาดสมองมนุษย์ในปัจจุบัน แต่มีเพียงคำอธิบายเดียวที่น่าจะมีเหตุผลพอรับฟังได้ ซึ่งยืนยันว่าตัวอย่างที่พบจำนวนหนึ่งนั้นมีพันธุกรรมไม่ปกติ อันเป็นผลมาจากกะโหลกที่เล็กผิดปกติหรือพวกเขาอาจจะทุกข์ทรมานจากความแคระแกร็นเนื่องจากความบกพร่องของไทรอยด์ล่าสุด ทั้งเอเอฟพีและบีบีซีนิวส์ระบุว่า มีงานวิจัย 2 ชิ้นที่เผยแพร่ผ่านวารสารเนเจอร์ (Nature) ออกมายืนยันว่า ฮอบบิตคือมนุษย์สปีชีส์ใหม่อย่างแน่นอน ซึ่ง วิลเลียม จังเกอร์ส (William Jungers) จากมหาวิทยาลัยสโตนีบรูค (Stony Brook University) ในนิวยอร์ก สหรัฐฯ ได้นำคณะวิเคราะห์เท้าของฮอบบิต ซึ่งในบางมุมคล้ายกับมนุษย์มาก โดยนิ้วหัวแม่เท้าเรียงกับนิ้วอื่นๆ และมีข้อนิ้วที่ยืดขยายได้เมื่อน้ำหนักตัวลงไปที่เท้า ซึ่งเป็นลักษณะที่ไม่พบในลิงใหญ่ แต่ลักษณะนิ้วเท้าก็ยาวแตกต่างจากมนุษย์ในยุคปัจจุบันมาก โดยมีการถ่วงดุลความใหญ่ ยาวและความโค้งของนิ้วเท้า ส่วนโครงสร้างการรองรับน้ำหนักก็ใกล้เคียงกับชิมแปนซีหลักฐานทางโบราณคดีที่เพิ่งค้นพบเร็วๆ นี้ในเคนยา แสดงให้เห็นว่าเท้าของมนุษย์ปัจจุบันนั้นวิวัฒนาการมามากกว่า 1.5 ล้านแล้ว ซึ่งใกล้เคียงกับมนุษย์โฮโมอิเร็คตัส ดังนั้นนอกจากฮอบบิตจะมีลักษณะดั้งเดิมมายาวนานแล้ว พวกเขาต้องแยกสายวิวัฒนาการออกมาจากมนุษย์ตั้งแต่แรกเริ่มเลยทีเดียว"สิ่งนี้ชี้ว่าบรรพบุรุษของพวกเขาต้องไม่ใช่โฮโมอิเร้คตัสอย่างแน่นอน แต่เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีบรรพบุรุษคล้ายคนมากซึ่งกระจายตัวทางเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และยังไม่ได้รับการบันทึก" ข้อสรุปที่จังเกอร์สและคณะได้รับอย่างไรก็ดียังคงมีความเห็นแย้ง โดยเอเอฟพีและบีบีซีนิวส์ได้อ้างถึงการศึกษาของ