การเมืองการปกครองสมัยรัตนโกสินทร์ตอ

การเมืองการปกครองสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น

การดำเนินการด้านการปกครอง
ระเบียบบริหารราชการแผ่นดินที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงใช้ในการปกครองประเทศนั้น ทรงเอาแบบอย่างซึ่งมีมาตั้งแต่สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถแห่งกรุงศรีอยุธยา กล่าวคือ พระมหากษัตริย์ทรงมีอำนาจสูงสุดและเด็ดขาดในการปกครองประเทศ มีอัครมหาเสนาบดี 2 ตำแหน่ง คือ สมุหพระกลาโหม และ สมุหนายก ตำแหน่งสมุหนายก มีเสนาบดี 4 ตำแหน่ง ที่เรียกว่า จตุสดมภ์ ขึ้นอยู่ในบังคับบัญชาโดยตรงที่แตกต่างออกไปคือ ทรงแบ่งการปกครองพระราชอาณาเขตออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ การปกครองส่วนกลาง การปกครองส่วนหัวเมือง และการปกครองเมืองประเทศราช


การปกครองส่วนกลาง
สมุหพระกลาโหม มียศและพระราชทินนามว่า เจ้าพระยามหาเสนา ใช้ตราคชสีห์เป็นตราประจำตำแหน่งมีอำนาจบังคับบัญชาหัวเมืองฝ่ายใต้ทั้งด้านการทหารและพลเรือน
สมุหนายก มียศและพระราชทินนามไม่ทรงกำหนดแน่นอน ที่ใช้อยู่ได้แก่ เจ้าพระยาจักรี บดินทร์เดชานุชิต รัตนาพิพิธ ฯลฯ ใช้ตราราชสีห์เป็นตราประจำตำแหน่ง มีอำนาจบังคับบัญชาหัวเมืองฝ่ายเหนือและอีสานทั้งด้านการทหารและพลเรือน
จตุสดมภ์ มีดังนี้
1. กรมเวียง หรือ กรมเมือง เสนาบดี คือ เจ้าพระยายมราช มีตราพระยมทรงสิงห์เป็นตราประจำตำแหน่ง มีหน้าที่ดูแลกิจการทั่วไปในพระนคร
2. กรมวัง เสนาบดี คือ พระยาธรรมา ใช้ตราเทพยดาทรงพระนนทิการ (พระโค) เป็นตราประจำตำแหน่ง มีหน้าที่ดูแลพระราชวังและตั้งศาลชำระความ
3. กรมคลัง หรือ กรมท่า ใช้ตราบัวแก้ว เป็นตราประจำตำแหน่งมีเสนาบดีดำรงตำแหน่งตามหน้าที่รับผิดชอบคือ
- ฝ่ายการเงิน ตำแหน่งเสนาบดีคือ พระยาราชภักดี
- ฝ่ายการต่างประเทศ ตำแหน่งเสนาบดีคือ พระยาศรีพิพัฒน์
- ฝ่ายตรวจบัญชีและดูแลหัวเมืองชายทะเลตะวันออก ตำแหน่งเสนาบดีคือ พระยาพระคลัง

4. กรมนา เสนาบดีมีตำแหน่ง พระยาพลเทพ ใช้ตราพระพิรุณทรงนาค เป็นตราประจำตำแหน่ง มีหน้าที่ดูแลนาหลวง เก็บภาษีข้าว และพิจารณาคดีความเกี่ยวกับที่นา

การปกครองหัวเมือง คือ การบริหารราชการแผ่นดินในหัวเมืองต่างๆ ซึ่งแบ่งออกเป็นหัวเมืองชั้นในและหัวเมืองชั้นนอก

หัวเมืองชั้นใน (เดิมเรียกว่า เมืองลูกหลวง หรือ เมืองหน้าด่าน) ได้แก่ หัวเมืองที่กระจายอยู่รายล้อมเมืองหลวง ถือเป็นเมืองบริวารของเมืองหลวง ไม่มีศักดิ์เป็นเมืองอย่างแท้จริง เพราะไม่มี เจ้าเมือง มีเพียง ผู้รั้ง (ซึ่งไม่มีอำนาจอย่างเจ้าเมือง จะต้องฟังคำสั่งจากเมืองหลวง)
หัวเมืองชั้นนอก ได้แก่ เมืองทั้งปวง(นอกจากเมืองหลวง เมืองชั้นใน และเมืองประเทศราช)
เมืองเหล่านี้จัดแบ่งระดับเป็นเมืองชั้น เอก โท ตรี ตามขนาด จำนวนพลเมืองและความสำคัญ แต่ละเมืองยังอาจมีเมืองเล็กๆ(เมืองจัตวา) อยู่ใต้สังกัดได้อีกด้วย เจ้าเมืองของเมืองเหล่านี้ มีอำนาจสิทธิ์ขาดในเมืองของตน แต่ต้องปฏิบัติตามพระบรมราชโองการและนโยบายของ
รัฐบาลที่เมืองหลวง ตามเขตการรับผิดชอบคือ
หัวเมืองเหนือและอีสาน อยู่ในความรับผิดชอบของสมุหนายก
หัวเมืองใต้ (ตั้งแต่เมืองเพชรบุรีลงไป) อยู่ในความรับผิดชอบของ สมุหพระกลาโหม
หัวเมืองชายทะเลตะวันออก (นนทบุรี สมุทรปราการ สมุทรสงคราม สาครบุรี ชลบุรี
บางละมุง ระยอง จันทบุรี และตราด) อยู่ในความรับผิดชอบของ เสนาบดีกรมพระคลัง
คือ พระยาพระคลัง

ผลลัพธ์ (ไทย) 2:

ทรงใช้ในการปกครองประเทศนั้น กล่าวคือ มีอัครมหาเสนาบดี 2 ตำแหน่งคือสมุหพระกลาโหมและสมุหนายกตำแหน่งสมุหนายกมีเสนาบดี 4 ตำแหน่งที่เรียกว่าจตุสดมภ์ 3 ส่วน ได้แก่ การปกครองส่วนกลางการปกครองส่วนหัวเมือง มียศและพระราชทินนามว่าเจ้าพระยามหาเสนา ที่ใช้อยู่ ได้แก่ เจ้าพระยาจักรีบดินทร์เดชานุชิตรัตนาพิพิธ ฯลฯ ใช้ตราราชสีห์เป็นตราประจำตำแหน่ง มีดังนี้1 กรมเวียงหรือกรมเมืองเสนาบดีคือเจ้าพระยายมราช กรมวังเสนาบดีคือพระยาธรรมาใช้ตราเทพยดาทรงพระนนทิการ (พระโค) เป็นตราประจำตำแหน่ง กรมคลังหรือกรมท่าใช้ตราบัวแก้ว ฝ่ายการเงินตำแหน่งเสนาบดีคือพระยาราชภักดี- ฝ่ายการต่างประเทศตำแหน่งเสนาบดีคือพระยาศรีพิพัฒน์- ตำแหน่งเสนาบดีคือพระยาพระคลัง4 กรมนาเสนาบดีมีตำแหน่งพระยาพลเทพใช้ตราพระพิรุณทรงนาคเป็นตราประจำตำแหน่งมีหน้าที่ดูแลนาหลวงเก็บภาษีข้าว คือ (เดิมเรียกว่าเมืองลูกหลวงหรือเมืองหน้าด่าน) ได้แก่ ถือเป็นเมืองบริวารของเมืองหลวงไม่มีศักดิ์เป็นเมืองอย่างแท้จริงเพราะไม่มีเจ้าเมืองมีเพียงผู้รั้ง (ซึ่งไม่มีอำนาจอย่างเจ้าเมือง ได้แก่ เมืองทั้งปวง (นอกจากเมืองหลวงเมืองชั้นใน เอกโทตรีตามขนาดจำนวนพลเมืองและความสำคัญ อยู่ใต้สังกัดได้อีกด้วยเจ้าเมืองของเมืองเหล่านี้มีอำนาจสิทธิ์ขาดในเมืองของตน (ตั้งแต่เมืองเพชรบุรีลงไป) อยู่ในความรับผิดชอบของ (นนทบุรีสมุทรปราการสมุทรสงครามสาครบุรีชลบุรีระยองจันทบุรีบางละมุงและตราด) อยู่ในความรับผิดชอบของเสนาบดีกรมพระคลังคือพระยาพระคลัง

ผลลัพธ์ (ไทย) 3:

การเมืองการปกครองสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น


การดำเนินการด้านการปกครองระเบียบบริหารราชการแผ่นดินที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงใช้ในการปกครองประเทศนั้นทรงเอาแบบอย่างซึ่งมีมาตั้งแต่สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถแห่งกรุงศรีอยุธยากล่าวคือมีอัครมหาเสนาบดี 2 ตำแหน่งความสมุหพระกลาโหมและสมุหนายกตำแหน่งสมุหนายกมีเสนาบดี 4 ตำแหน่งที่เรียกว่าจตุสดมภ์ขึ้นอยู่ในบังคับบัญชาโดยตรงที่แตกต่างออกไปคือทรงแบ่งการปกครองพระราชอาณาเขตออกเป็น 3 ส่วนการปกครองส่วนกลางการปกครองส่วนหัวเมืองและการปกครองเมืองประเทศราช




การปกครองส่วนกลางสมุหพระกลาโหมมียศและพระราชทินนามว่าเจ้าพระยามหาเสนาใช้ตราคชสีห์เป็นตราประจำตำแหน่งมีอำนาจบังคับบัญชาหัวเมืองฝ่ายใต้ทั้งด้านการทหารและพลเรือนสมุหนายกมียศและพระราชทินนามไม่ทรงกำหนดแน่นอนที่ใช้อยู่ได้แก่เจ้าพระยาจักรีบดินทร์เดชานุชิตรัตนาพิพิธฯลฯใช้ตราราชสีห์เป็นตราประจำตำแหน่ง
จตุสดมภ์มีดังนี้
1 กรมเวียงค็อคกรมเมืองเสนาบดีความเจ้าพระยายมราชมีตราพระยมทรงสิงห์เป็นตราประจำตำแหน่งมีหน้าที่ดูแลกิจการทั่วไปในพระนคร
2กรมวังเสนาบดีความพระยาธรรมาใช้ตราเทพยดาทรงพระนนทิการ ( พระโค ) เป็นตราประจำตำแหน่งมีหน้าที่ดูแลพระราชวังและตั้งศาลชำระความ
3กรมคลังค็อคกรมท่าใช้ตราบัวแก้วเป็นตราประจำตำแหน่งมีเสนาบดีดำรงตำแหน่งตามหน้าที่รับผิดชอบคือ
- ฝ่ายการเงินตำแหน่งเสนาบดีคือพระยาราชภักดี
-
ฝ่ายการต่างประเทศตำแหน่งเสนาบดีคือพระยาศรีพิพัฒน์- ฝ่ายตรวจบัญชีและดูแลหัวเมืองชายทะเลตะวันออกตำแหน่งเสนาบดีคือพระยาพระคลัง

4 .กรมนาเสนาบดีมีตำแหน่งพระยาพลเทพใช้ตราพระพิรุณทรงนาคเป็นตราประจำตำแหน่งมีหน้าที่ดูแลนาหลวงเก็บภาษีข้าวและพิจารณาคดีความเกี่ยวกับที่นา

การปกครองหัวเมืองความการบริหารราชการแผ่นดินในหัวเมืองต่างๆซึ่งแบ่งออกเป็นหัวเมืองชั้นในและหัวเมืองชั้นนอก